اخبار اقتصاد ایران

زمزمه‌های افزایش قیمت بنزین این روزها بار دیگر مطرح شده است؛ موضوعی که با بازگشت تحریم‌های شورای امنیت و فشارهای اقتصادی، احتمال آن تا حدی جدی‌تر به نظر می‌رسد. با این حال، علی اصغر صادقی مجرد، عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، در گفتگو با اقتصادنیوز می‌گوید:

«در شرایط فعلی، افزایش قیمت بنزین چندان محتمل نیست و بازار نوسان قابل‌توجهی ندارد.»

صادقی مجرد دلیل این نگرانی‌ها و مسائل را به ساختار ناکارآمد مدیریت انرژی کشور مرتبط می‌داند و تاکید می‌کند که تا زمانی که ساختارهای اساسی حوزه انرژی اصلاح نشود و جلسات شورای عالی انرژی که در ۲۰ سال گذشته کمتر از ۲۰ بار برگزار شده، به صورت مداوم برای حل بحران انرژی برگزار نگردد، هر تصمیم برای تغییر قیمت سوخت می‌تواند تبعات اقتصادی و اجتماعی جدی داشته باشد. (خبر تصمیم امروز «۲۳ مهرماه ۱۴۰۴» دولت روی سهمیه‌های بنزین را نیز مطالعه کنید.)

او همچنین به نقش بخش خصوصی در واردات بنزین اشاره می‌کند:

«دولت می‌خواهد بخش خصوصی در واردات بنزین سوپر وارد شود و برخی شرکت‌های بزرگ هم مجوز گرفته‌اند. با این حال، قیمت این نوع بنزین احتمالا بین ۳۸ تا ۴۰ هزار تومان خواهد بود و بدون حمایت و سیاست‌گذاری کلان دولت، بخش خصوصی نمی‌تواند به‌تنهایی این بازار را مدیریت کند.»

صادقی مجرد با اشاره به ضرورت اصلاحات اقتصادی در حوزه سوخت، می‌گوید که یا باید قیمت بنزین اصلاح شود و تفاوت یارانه آن به مردم بازگردد، یا به طور مثال فقط در حوزه دیزل اقدام شود. در صورت عدم پرداخت یارانه گازوئیل، می‌توان کل کامیون‌های بالای ۱۵ سال کشور را با هزینه کمتر جایگزین کرد.

از نگاه او، یکی از موانع اصلی مدیریت انرژی، عدم تشکیل موثر شورای عالی انرژی است؛ زیرا قرار بود سازمان عالی انرژی زیر نظر معاون رئیس‌جمهور تشکیل شود و وزارتخانه‌های نفت، نیرو، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت ذیل آن فعالیت کنند، اما تاکنون این ساختار فعال نشده است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در حاشیه جلسه هیأت دولت روز چهارشنبه (۲۳ مهرماه ۱۴۰۴) اعلام کرد که دولت هیچ مصوبه‌ای برای افزایش قیمت بنزین نداشته و همه اقدامات شفاف و مستقیم با مردم مطرح خواهد شد.

مهاجرانی با توضیح درباره سهمیه‌بندی بنزین گفت:

«اگر تصمیمی درباره بنزین گرفته شود، مربوط به سهمیه‌های اضافی است و هیچ تغییری در سهمیه معمول مردم اعمال نخواهد شد.»

او همچنین افزود که برای واردات بنزین رقم قابل توجهی هزینه می‌شود و دولت آماده است با مردم درباره راهکارها به صورت شفاف گفتگو کند. (برای کسب اطلاعات دقیق‌تر خبر آینده قیمت بنزین پس از فعال شدن مکانیزم ماشه را بخوانید.)

وی آمار مصرف بنزین را نیز بیان کرد و گفت:

«میانگین مصرف بنزین کشور حدود ۱۶۰ میلیون لیتر است، اما در یک روز مصرف به ۱۹۷ میلیون لیتر نیز رسیده است. بنزین با هزینه بالاتر وارد می‌شود و با قیمتی کمتر به مردم عرضه می‌شود.»

مهاجرانی در پایان تأکید کرد که هر تصمیمی درباره بنزین با در نظر گرفتن اثرات آن بر معیشت مردم، به‌خصوص اقشار آسیب‌پذیر، گرفته خواهد شد و هیچ تغییری در سهمیه اولیه افراد اعمال نخواهد شد.

احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در حاشیه جلسه امروز هیئت دولت به خبرنگاران اعلام کرد که مجلس شورای اسلامی برنامه حذف یارانه حدود ۲۵ میلیون نفر را مطرح کرده است. وی تأکید کرد که در مورد امکان اجرای این حذف برای تمامی این افراد، نظرات کارشناسی متفاوت است و هنوز تصمیم نهایی مشخص نیست.

میدری همچنین یادآور شد که از بهمن سال گذشته تاکنون، یارانه حدود ۷ میلیون نفر از جامعه هدف قطع شده است. به گفته وی، بررسی و تعیین افراد مشمول حذف یارانه با دقت کارشناسی ادامه دارد تا تصمیمات به شکل منصفانه و قابل اجرا اتخاذ شود.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد ایران هر پیشنهادی از سوی آمریکا درباره پرونده هسته‌ای را بررسی خواهد کرد، به شرطی که این پیشنهاد «منصفانه و متوازن» باشد. وی روز شنبه (۱۹ مهر ۱۴۰۴) در گفت‌وگو با تلویزیون دولتی ایران افزود که اگر طرح آمریکایی منطقی و عادلانه باشد، ایران آن را مدنظر قرار خواهد داد.

با این حال، عراقچی تاکید کرد که ایران از حق خود در غنی‌سازی اورانیوم کوتاه نخواهد آمد، اما آماده است اقداماتی انجام دهد تا اطمینان طرف مقابل نسبت به صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای تهران افزایش یابد. وی همچنین گفت که پیام‌هایی میان واشنگتن و تهران از طریق واسطه‌ها رد و بدل شده است.

اسرائیل، آمریکا و متحدان اروپایی آن‌ها، ایران را متهم می‌کنند که ممکن است از برنامه هسته‌ای خود برای توسعه توانایی تولید سلاح استفاده کند، در حالی که ایران بارها اعلام کرده برنامه هسته‌ای آن تنها اهداف صلح‌آمیز دارد.

پیش از درگیری ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل که آمریکا نیز در آن حمله به سایت‌های هسته‌ای کلیدی داشت، تهران پنج دور مذاکره با واشنگتن درباره مسائل هسته‌ای برگزار کرده بود. با این حال، موضوع حساس غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران، یکی از اصلی‌ترین موانع توافق به شمار می‌رفت. غرب خواستار کاهش این غنی‌سازی به صفر است تا احتمال هرگونه استفاده نظامی از برنامه هسته‌ای ایران به حداقل برسد.

به گزارش پایگاه اقتصاد ۱۲۰ و بر اساس یافته‌های جدید مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، سهم داخلی‌سازی در صنعت خودروی کشور اختلاف قابل‌توجهی دارد. مطالعه این مرکز نشان می‌دهد که ایران‌خودرو و سایپا در بازه‌ای بین ۶۶ تا ۸۹ درصد از قطعات داخلی استفاده می‌کنند، در حالی که خودروهای مونتاژی بخش خصوصی تنها ۷ تا ۳۰ درصد از قطعات خود را از داخل کشور تأمین می‌کنند.

در میان محصولات داخلی، وانت آریسان و سورن گازسوز با ۸۹ درصد بیشترین سطح داخلی‌سازی را دارند. پس از آن رانا، پارس، دنا پلاس، پژو ۲۰۷ و ساینا با سطحی بین ۸۶ تا ۸۸ درصد قرار گرفته‌اند. در مقابل، دنا پلاس اتوماتیک، ۲۰۷ اتوماتیک، تارا اتوماتیک و کوییک اتوماتیک با ۶۶ تا ۷۵ درصد کمترین میزان داخلی‌سازی را دارند.

در بخش خصوصی نیز وضعیت متفاوت است؛ وانت کارا با ۷۱ درصد و جک J4 با ۵۰ درصد بیشترین سهم داخلی را دارند، اما خودروهای مونتاژی محبوبی مانند فیدلیتی پرستیژ و تیگو ۷ پرو تنها ۷ تا ۸ درصد از قطعات خود را از داخل کشور تأمین می‌کنند.

به عبارت ساده: هر چقدر خودرو پیچیده‌تر یا وارداتی‌تر باشد، سهم داخلی‌سازی کمتر است.

محمد کشتی آرای، عضو هیات رئیسه کمیسیون تخصصی طلا و جواهر اتاق اصناف ایران هشدار داد که سکه‌ها و شمش‌های کوچک سوئیسی و ایتالیایی که اخیراً در فضای مجازی تبلیغ می‌شوند، از نظر اصالت تأیید نشده‌اند. واردات مصنوعات طلا به کشور ممنوع است و تنها شمش خام طلا برای تولید مصنوعات مجاز است.

به گزارش ایسنا، برخی صفحات و سایت‌ها با استفاده از برندهای معتبر خارجی، سکه‌ها و شمش‌های یک تا چند گرمی را به عنوان طلای خارجی عرضه می‌کنند. قیمت این محصولات اغلب با طلای ۲۴ عیار اختلاف قابل توجه دارد و کارشناسان اصالت آن‌ها را تأیید نمی‌کنند.

کشتی آرای با اشاره به افزایش قیمت جهانی طلا و نرخ ارز گفت:

«نوسانات بازار و رشد ارزش طلا باعث شده افراد فرصت‌طلب در فضای مجازی با تبلیغات، مردم را به خرید مصنوعات غیرقانونی ترغیب کنند»

وی تأکید کرد ورود هرگونه سکه یا شمش خارجی به کشور غیرقانونی است و نمونه‌های موجود معمولاً داخل کشور قالب‌گیری شده‌اند. همچنین افزود خریداران باید تنها از فروشندگان معتبر و به صورت حضوری خرید کنند تا از خطرات سرمایه‌گذاری در مصنوعات غیرمجاز جلوگیری شود.

از شنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۴، بانک مرکزی برنامه جدیدی را برای افزایش عرضه ارز در هر دو بازار رسمی و غیررسمی آغاز کرده است. هدف این برنامه، تأمین ارز مورد نیاز واردکنندگان، به‌ویژه برای واردات خرد، و مهار نوسانات و هیجانات اخیر در بازار ارز است.

در این برنامه، ارز به دو شکل به بازرگانان تحویل داده می‌شود:

• حواله بانکی: ارز به حساب تجار و واردکنندگان واریز می‌شود تا بتوانند کالاهای وارداتی را خریداری کنند.
• اسکناس ارزی: ارز به صورت پول نقد (دلار یا یورو) در اختیار بازرگانان قرار می‌گیرد تا در مواقع ضروری یا نیاز فوری، از آن استفاده کنند.

همزمان، بانک مرکزی و بازارساز در بازار غیررسمی تهران و همچنین در بازار ارز امارات فعال شده‌اند تا عرضه ارز به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند. هدف اصلی این اقدام، کاهش فشار روی قیمت‌ها و کنترل روند افزایشی نرخ دلار است تا بازار از هیجانات غیرضروری مصون بماند.

کارشناسان اقتصادی می‌گویند که همزمانی عرضه ارز در بازار رسمی و غیررسمی می‌تواند تأثیر فوری بر بازار داشته باشد و زمینه کاهش قیمت دلار و تثبیت نرخ‌ها را در کوتاه‌مدت فراهم کند.

نمایندگان مجلس شورای اسلامی روز یکشنبه تصمیم گرفتند چهار صفر از پول ملی ایران حذف شود. این قانون پس از بررسی ایرادات از سوی شورای نگهبان با ۱۴۴ رای موافق، ۱۰۸ رای مخالف و ۳ رای ممتنع تصویب شد.

طبق این قانون، هر ۱۰ هزار ریال قبلی برابر با یک واحد جدید «ریال» و معادل ۱۰۰ «قران» خواهد بود. این یعنی اعداد روی پول‌ها کوچک‌تر و حساب‌وکتاب‌ها ساده‌تر می‌شود.

برای اینکه مردم و بانک‌ها بتوانند به واحد پول جدید عادت کنند، یک دوره گذار سه ساله در نظر گرفته شده است. در این مدت هم ریال قدیمی و هم ریال جدید در بازار مورد استفاده قرار می‌گیرد. بعد از پایان این دوره، تمام پرداخت‌ها و بدهی‌ها باید با ریال جدید یا واحد کوچک‌تر آن یعنی قران انجام شود.

بانک مرکزی مسئول تعیین ارزش ریال در برابر ارزهای خارجی است و موظف است شروع دوره را به صورت عمومی اطلاع‌رسانی کند. این اطلاع‌رسانی از طریق روزنامه رسمی، سایت‌های دولتی و صدا و سیما انجام خواهد شد.

اتحادیه اروپا اعلام کرد که تحریم‌ علیه ایران را دوباره فعال کرده است. این تحریم‌ها از سال ۲۰۱۵ و با اجرای توافق هسته‌ای (برجام) به حالت تعلیق درآمده بودند. دلیل این تصمیم، بازگشت تحریم‌های سازمان ملل است؛ اتفاقی که پس از فعال شدن سازوکار «اسنپ‌بک» توسط فرانسه، آلمان و بریتانیا و عدم تمدید لغو تحریم‌ها در شورای امنیت رخ داد.

جزئیات تحریم‌های جدید اتحادیه اروپا علیه ایران

تحریم‌هایی که اتحادیه اروپا دوباره علیه ایران فعال کرده، بخش‌های مختلفی را در بر می‌گیرد:

۱. افراد و نهادها

• افرادی که در فهرست تحریم قرار می‌گیرند، حق ورود به کشورهای عضو اتحادیه اروپا یا عبور از آن‌ها را ندارند.
• دارایی‌های این افراد و نهادها در اروپا مسدود می‌شود و آن‌ها نمی‌توانند از حساب‌ها یا اموال خود استفاده کنند.
• هیچ فرد یا شرکتی هم حق ندارد به این افراد پول یا امکانات مالی بدهد.

۲. بخش مالی

• حساب‌ها و دارایی‌های بانک مرکزی ایران دوباره در اروپا مسدود شده است.
• چند بانک تجاری بزرگ ایران هم مشمول همین محدودیت می‌شوند و نمی‌توانند تراکنش‌های مالی در اروپا داشته باشند.

۳. تسلیحات و فناوری

• فروش هر نوع سلاح به ایران ممنوع است.
• هیچ کالا یا فناوری‌ای که بتواند در برنامه هسته‌ای یا موشکی ایران به کار برود، اجازه انتقال به ایران ندارد.

۴. تجارت و انرژی

• خرید و واردات نفت، گاز و فرآورده‌های پتروشیمی از ایران کاملاً ممنوع شده است.
• خدماتی مثل حمل‌ونقل، بیمه یا پشتیبانی مالی برای این بخش‌ها هم متوقف می‌شود.
• تجهیزات مهم مورد استفاده در صنعت انرژی ایران دیگر به این کشور فروخته نمی‌شود.
• خرید و فروش طلا، فلزات گران‌بها و الماس بین ایران و اروپا ممنوع است.
• برخی تجهیزات دریایی و نرم‌افزارهای خاص هم در لیست محدودیت‌ها قرار دارند.

۵. حمل‌ونقل

• پروازهای باری ایران اجازه استفاده از فرودگاه‌های اروپا را نخواهند داشت.
• تعمیر یا نگهداری هواپیماها و کشتی‌های ایرانی که کالاهای ممنوعه حمل می‌کنند، در اروپا انجام نخواهد شد.

پس از بازگشت تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه ایران، اقتصاد کشور با محدودیت‌های تازه‌ای در بخش‌های مالی، تجارت، انرژی و حمل‌ونقل مواجه شده است. این تحریم‌ها باعث افزایش فشار بر بازار ارز و کالاهای وارداتی شده و تامین برخی کالاها و خدمات را دشوارتر کرده است.

سامانه ارز خدماتی مرکز مبادله ارز و طلا از ابتدای آبان ۱۴۰۴ راه‌اندازی می‌شود. همه وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها باید قبل از این تاریخ سیستم‌های داخلی خود را به این سامانه وصل کنند تا بتوانند ارز مورد نیازشان را به راحتی دریافت کنند.

بر اساس اعلام بانک مرکزی، از ابتدای آبان، تمام خرید و فروش ارز خدماتی فقط از طریق این سامانه انجام می‌شود و دیگر نیاز به مراجعه حضوری به تالار ارز نیست. همچنین دستگاه‌هایی که قبلاً به سامانه ناخدا وصل بودند، دیگر نمی‌توانند مستقیم از آن استفاده کنند.

این اتصال از طریق گذرگاه خدمات دولت و طبق قانون داده‌ها و اطلاعات ملی انجام می‌شود تا روند دریافت ارز برای سازمان‌ها ساده، منظم و شفاف باشد.

مکانیزم ماشه قرار است به طور رسمی روز یکشنبه (۶ مهر ۱۴۰۴) ساعت ۸ شب فعال شود. شورای امنیت سازمان ملل روز جمعه قطعنامه پیشنهادی روسیه و چین برای تعویق بازگشت تحریم‌ها علیه ایران به دلیل برنامه هسته‌ای کشور را رد کرد. این تصمیم دو روز پیش از موعد اجرای تحریم‌ها و پس از هفته‌ها رایزنی‌های بی‌نتیجه اتخاذ شد؛ گفت‌وگوهایی که به گفته کشورهای غربی به هیچ توافق ملموسی منجر نشد. جز ئیات آن را می‌توانید در خبر آخرین دور مذاکرات ایران و اروپا بخوانید.

قطعنامه روسیه و چین، دو متحد اصلی ایران در شورای ۱۵ عضوی، نتوانست حمایت ۹ کشور لازم را جلب کند. بر اساس توافق هسته‌ای ۲۰۱5، تحریم‌های سازمان ملل قرار است از روز یکشنبه مجدداً اعمال شود. این تحریم‌ها شامل مسدود شدن دارایی‌های خارجی ایران، توقف معاملات تسلیحاتی با تهران و محدودیت در توسعه برنامه موشکی بالستیک ایران خواهد بود.

دیپلمات‌های روسیه و چین تأکید کردند که باید به دیپلماسی فرصت بیشتری داده شود. اما سه کشور اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) که مکانیسم اسنپ‌بک را فعال کرده‌اند، معتقدند ایران به تعهدات خود پایبند نبوده است.  در این حال، عباس عراقچی وزیر خارجه ایران، پس از رأی‌گیری گفت:

«ایالات متحده و اروپا مسئول از بین رفتن روند دیپلماسی هستند و برنامه هسته‌ای ایران همواره صلح‌آمیز بوده است.»

رهبران اروپایی اعلام کرده‌اند در صورتی حاضر به تمدید مهلت خواهند بود که ایران شرایطی مانند ازسرگیری مذاکرات مستقیم با آمریکا، همکاری کامل با بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شفاف‌سازی درباره ذخایر اورانیوم غنی‌شده را بپذیرد. با وجود توافق اخیر ایران و آژانس برای همکاری‌های فنی، کشورهای اروپایی این اقدامات را کافی ندانسته‌اند.

بازگشت تحریم‌ها تنش میان ایران و غرب را تشدید خواهد کرد. در گذشته مقامات ایرانی تهدید کرده بودند که ممکن است از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای خارج شوند. بازرسان آژانس همچنان در ایران حضور دارند و سرگرم بازرسی از تأسیسات هسته‌ای هستند، اما انتظار می‌رود اجرای تحریم‌ها از این آخر هفته آغاز شود.