چرا بانک آینده ورشکسته شد؟ چگونه ۵۵۰ هزار میلیارد تومان زیان کرد و امنیت دارایی کاربران در چه وضعیتی است؟

بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای رسمی از انحلال بانک آینده و اجرای فرآیند «گزیر» برای این بانک خبر داد. بر اساس تصمیم هیأت عالی بانک مرکزی و تأیید سران قوا، از روز شنبه سوم آبان ۱۴۰۴ تمام سپرده‌ها، دارایی‌های نقدشونده و عملیات بانکی بانک آینده به بانک ملی ایران منتقل شده است. شعب بانک آینده از این تاریخ با تابلو و مدیریت بانک ملی فعالیت خود را ادامه می‌دهند.

تفاوت انحلال و گزیر بانکی

فرآیند «گزیر بانکی» به معنای انتقال دارایی‌های سالم و نقدشونده به بانک جدید است، بدون آن‌که زیان‌ها و دارایی‌های سمی به بانک میزبان منتقل شود. طبق اعلام بانک مرکزی، ناترازی‌ها و زیان انباشته بانک آینده به بانک ملی منتقل نشده و قرار است توسط صندوق ضمانت سپرده‌ها و شرکت مدیریت دارایی‌ها (AMC) تعیین‌تکلیف شود.

علت انحلال بانک آینده چیست؟

رئیس‌کل بانک مرکزی در توضیح دلایل انحلال بانک آینده، سه عامل مهم را مطرح کرده است که برای درک بهتر، می‌توان آن‌ها را به زبان ساده این‌گونه توضیح داد:

زیان انباشته ۵۵۰ هزار میلیارد تومانی

زیان انباشته به این معناست که در طول سال‌ها، هزینه‌ها و ضررهای بانک بسیار بیشتر از درآمدهایش شده است. این رقم، یعنی ۵۵۰ هزار میلیارد تومان، معادل بودجه چند وزارتخانه در یک سال است. چنین زیانی نشان می‌دهد بانک آینده مدت‌ها با ساختار مالی ناسالم فعالیت کرده و سرمایه واقعی خود را از دست داده است.

 اضافه‌برداشت از بانک مرکزی (۳۱۱ هزار میلیارد تومان)

بانک‌ها معمولاً برای مدیریت نقدینگی خود، در کوتاه‌مدت از بانک مرکزی وام می‌گیرند، اما وقتی این رقم بیش از حد زیاد شود، نشانه بحران مالی جدی است. بانک آینده برای پرداخت سپرده‌های مردم و تأمین نقدینگی، بیش از ۳۱۱ هزار میلیارد تومان از منابع بانک مرکزی برداشت کرده بود؛ در حالی‌که توان بازپرداخت آن را نداشت. این وضعیت مشابه فردی است که برای پرداخت بدهی‌هایش، وام جدیدی می‌گیرد اما دیگر توان بازپرداخت وام‌ها را ندارد.

پرداخت تسهیلات کلان به افراد وابسته و پروژه‌های بزرگ

بخش قابل توجهی از منابع بانک آینده به جای پرداخت وام‌های خرد به مردم یا کسب‌وکارهای واقعی، صرف پروژه‌های عظیمی مانند ایران‌مال، فرمانیه‌مال، مشهد‌مال و هتل روتانا شده بود. بسیاری از این پروژه‌ها نه‌تنها سودآور نبودند بلکه سال‌ها راکد ماندند و سرمایه بانک را قفل کردند.
نکته مهم این است که برخی از این تسهیلات به اشخاص و شرکت‌هایی داده شده بود که به نوعی با مدیران و سهامداران بانک در ارتباط بودند؛ یعنی بانک در واقع به خودی‌ها وام داده بود، نه به مردم.

در نتیجه، انباشت زیان، بدهی سنگین به بانک مرکزی و قفل شدن منابع در پروژه‌های غیربازده باعث شد بانک آینده دیگر نتواند به تعهدات خود عمل کند. همین موضوع، نهایتاً بانک مرکزی را مجبور به اجرای «گزیر بانکی» و انتقال فعالیت‌های سالم آن به بانک ملی ایران کرد تا حقوق سپرده‌گذاران حفظ شود و بحران به سایر بانک‌ها سرایت نکن

اقدامات اصلاحی ناموفق

در سال‌های اخیر چندین بار مدیریت و هیئت‌مدیره بانک آینده تغییر کرده و حتی برخوردهای انتظامی از سوی بانک مرکزی صورت گرفته است، اما زیان انباشته افزایش یافته و امکان اصلاح ساختار بانکی از بین رفته است. در نهایت، تصمیم نهایی برای گزیر با هدف حفظ حقوق سپرده‌گذاران اتخاذ شد.

وضعیت سپرده‌گذاران بانک آینده پس از انتقال
بر اساس اعلام رسمی بانک مرکزی و بانک ملی ایران:

• اصل سپرده‌ها و سودهای تا تاریخ انتقال به‌طور کامل تضمین شده است.
• کارت‌های بانکی بانک آینده تا پایان تاریخ انقضا معتبر هستند.
• همراه‌بانک و اینترنت‌بانک فعلی تا اطلاع ثانوی فعال خواهند ماند.
• قراردادهای تسهیلاتی و اقساط طبق شرایط قبلی معتبر است و بازپرداخت به بانک ملی انجام می‌شود.
• سپرده‌گذاران از این پس به‌عنوان مشتریان بانک ملی ایران شناخته می‌شوند.

مشتریان بانک آینده پس از انتقال به بانک ملی چه مراحلی را باید طی کنند؟

گام اول: حفظ و ثبت مدارک بانکی
تمام مدارک حساب، قراردادها و رسیدهای پرداخت را نگه دارید. در صورت نیاز برای پیگیری‌های بعدی، این مدارک ملاک عمل خواهند بود.
گام دوم: بررسی وضعیت حساب و تراکنش‌ها
از طریق کارت یا همراه‌بانک فعلی، مانده حساب را کنترل کنید و در صورت مشاهده مغایرت، آن را به شعب بانک ملی گزارش دهید.
گام سوم: توجه به پیامک‌های رسمی بانک ملی
پیامک رسمی برای فعال‌سازی نسخه جدید همراه‌بانک ارسال خواهد شد. از کلیک بر روی لینک‌های مشکوک و پیامک‌های جعلی خودداری کنید.
گام چهارم: ادامه استفاده از کارت و حساب
کارت‌های فعلی تا زمان انقضا معتبرند. پس از پایان اعتبار، با مراجعه به شعب بانک ملی کارت جدید دریافت کنید.
گام پنجم: پیگیری خدمات خودکار و اقساط
پرداخت قبوض، اقساط و تراکنش‌های خودکار ادامه دارد؛ با این حال اولین تراکنش پس از تغییر را بررسی کنید تا از صحت عملیات اطمینان یابید.

وضعیت سهامداران بانک آینده

ر اساس اعلام بانک مرکزی، افرادی که در مقدار کم سهام بانک آینده دارند (سهامداران خرد)، می‌توانند از هفته آینده پول سهام خود را دریافت کنند. مبلغی که به آن‌ها پرداخت می‌شود، با بالاترین قیمت سهام بانک آینده در یک سال گذشته برابر است.
اما سهامداران عمده (افرادی که بخش زیادی از سهام را در اختیار دارند) و افراد وابسته به مدیران بانک فعلاً در اولویت بعدی هستند و وضعیت آن‌ها بعد از بررسی‌های قضایی و نظارتی مشخص خواهد شد.

احتمال اختلال موقت در انتقال بانک آینده وجود دارد

در فرآیند انتقال بانک آینده به بانک ملی ایران، با توجه به تعداد زیاد مشتریان و گستردگی شبکه بانکی، احتمال بروز برخی مشکلات کوتاه‌مدت وجود دارد. از جمله این چالش‌ها می‌توان به تأخیر در انتقال کامل اطلاعات مشتریان، ناهماهنگی موقت میان سامانه‌های دو بانک، و بروز خطاهای سیستمی یا مغایرت در داده‌ها اشاره کرد.

همچنین ممکن است وضعیت برخی دارایی‌های غیرنقدی یا بدهی‎‌های مردم به بانک در کوتاه‌مدت نامشخص بماند. از سوی دیگر، افزایش فعالیت‌های فیشینگ (کلاهبرداری اینترنتی) و انتشار شایعات غیررسمی در فضای مجازی نیز از دیگر نگرانی‌ها در این مرحله است. بانک مرکزی تأکید کرده است که تنها منبع رسمی و معتبر برای دریافت اطلاعیه‌ها و اخبار مربوط به این فرآیند، وب‌سایت رسمی بانک ملی ایران و پیامک‌های دارای شناسه رسمی هستند.

اقدام بانک مرکزی در انحلال بانک آینده و انتقال دارایی‌ها به بانک ملی با هدف حفظ حقوق سپرده‌گذاران و ثبات نظام بانکی کشور انجام شده است. سپرده‌ها، کارت‌ها و خدمات بانکی مشتریان بدون وقفه ادامه دارد و هیچ نیازی به مراجعه فوری حضوری وجود ندارد.
سپرده‌گذاران تنها باید پیامک‌های رسمی را دنبال کرده، مدارک بانکی خود را نگهدارند و تراکنش‌های خود را بررسی کنند. با پایان دوره گذار، تمام حساب‌ها تحت سامانه بانک ملی ایران سامان‌دهی خواهند شد.