# اوراق مشارکت چیست؟ بهترین اوراق مشارکت و بررسی نحوه سرمایه گذاری > **Content Team & Meta Data** > Author: رضا باقری (کارشناس محتوا) > Last Updated: ۱۴۰۴-۱۱-۱۸ > Source URL: https://newirb.irkodalg.shop/article/bourse/participation-bond/ --- اوراق مشارکت ابزاری است که به سرمایه‌گذار اجازه می‌دهد به‌صورت مستقیم در تأمین مالی یک پروژه مشخص سهیم شود و در مقابل، سودی از پیش‌تعیین‌شده دریافت کند. برخلاف بسیاری از بازارهای مالی، بازده این اوراق به فعالیت واقعی اقتصادی گره خورده است، نه به نوسانات بازار. با این حال، جزئیات مهمی درباره ساختار حقوقی، نحوه پرداخت سود و سطح ریسک اوراق مشارکت وجود دارد که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند تصمیم‌گیری را تحت‌تأثیر قرار دهد. در ادامه این مقاله قصد داریم تمام زوایای این ابزار را بررسی کنیم و به شما بگوییم که دقیقاً اوراق مشارکت چیست و چه کاربردی دارد. اوراق مشارکت چیست؟ اوراق مشارکت روشی برای سرمایه‌گذاری است که در آن افراد پول خود را در اجرای یک پروژه مشخص شریک می‌شوند و در مقابل، سود مشخصی دریافت می‌کنند. این پروژه می‌تواند ساخت یک بزرگراه، نیروگاه، پتروشیمی یا اجرای یک طرح عمرانی بزرگ باشد. به‌جای آنکه سرمایه‌گذار پول خود را به یک نهاد قرض بدهد، عملاً در انجام یک فعالیت اقتصادی واقعی سهیم می‌شود. از نظر فنی، اوراق مشارکت اسناد بهاداری هستند که نشان‌دهنده مالکیت مشاع دارنده آن‌ها در یک دارایی فیزیکی یا پروژه مشخص‌اند. این اوراق معمولاً توسط دولت، شهرداری‌ها یا شرکت‌های بزرگ منتشر می‌شوند و با هدف تأمین مالی جمعی یک طرح اقتصادی به کار می‌روند. چارچوب حقوقی آن‌ها بر پایه قرارداد شرعی «مشارکت مدنی» طراحی شده است. برای درک بهتر تفاوت اوراق مشارکت با قرض دادن پول، باید به اصول بانکداری بدون ربا توجه کرد. در این نظام، دریافت سود ثابت از محل قرض، مجاز نیست. به همین دلیل، اوراق مشارکت به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که سرمایه‌گذار به‌جای طلبکار بودن، شریک پروژه محسوب شود. در نتیجه، سودی که دریافت می‌کند حاصل فعالیت اقتصادی همان پروژه است؛ هرچند در عمل، این سود معمولاً از سوی ناشر یا ضامن اوراق تضمین می‌شود. این اوراق دارای سررسید مشخص و مبلغ اسمی معین هستند. ناشر اوراق متعهد می‌شود که در فواصل زمانی مشخص مثلاً هر ماه یا هر سه ماه یک‌بار مبلغی را به عنوان سود علی‌الحساب به حساب شما واریز کند. در پایان دوره نیز اصل پول شما که همان مبلغ اسمی اوراق است بازپرداخت می‌شود. اگر پروژه سودآوری بالایی داشته باشد و سودی بیشتر از سود علی‌الحساب محقق شود مابه‌التفاوت آن در پایان دوره به سرمایه‌گذار پرداخت خواهد شد. این ساختار شفاف و شرعی باعث شده تا سرمایه گذاری در اوراق مشارکت به یکی از ارکان اصلی بازار سرمایه ایران تبدیل شود و حجم بزرگی از نقدینگی کشور را به سمت تولید هدایت کند. هدف انتشار اوراق مشارکت چیست؟ هدف اصلی انتشار این اوراق جمع‌آوری سرمایه‌های خرد مردمی و تبدیل آن به سرمایه‌ای بزرگ برای اجرای طرح‌های ملی و بزرگ است. هدف از اینکه بدانیم کاربرد اوراق مشارکت چیست این است که درک کنیم چرا دولت‌ها و شرکت‌ها به جای وام گرفتن از بانک به سمت مردم می‌آیند. کنترل نقدینگی و تورم: یکی از مهم‌ترین اهداف دولت از انتشار اوراق مشارکت جمع‌آوری نقدینگی سرگردان از سطح جامعه است. زمانی که پول نقد در دست مردم زیاد باشد تقاضا برای خرید کالا و خدمات بالا می‌رود و تورم ایجاد می‌شود. دولت با فروش اوراق مشارکت این پول‌ها را جذب می‌کند و به اصطلاح نقدینگی را فریز می‌کند که این امر به کاهش فشار تورمی کمک شایانی می‌کند. تامین مالی پروژه‌های زیرساختی: ساخت سدها نیروگاه‌ها خطوط مترو و پالایشگاه‌ها نیاز به هزاران میلیارد تومان بودجه دارد که معمولاً در بودجه سالانه دولت یا شهرداری‌ها نمی‌گنجد. انتشار اوراق مشارکت راهکاری است که بودجه لازم برای این پروژه‌ها را مستقیماً از مردم تامین می‌کند و باعث تسریع در روند آبادانی کشور می‌شود. جایگزینی برای وام‌های بانکی: دریافت وام‌های کلان از سیستم بانکی برای شرکت‌ها دشوار و دارای نرخ بهره بالایی است. همچنین منابع بانک‌ها محدود است. خرید اوراق مشارکت توسط مردم این فشار را از روی دوش سیستم بانکی برمی‌دارد و اجازه می‌دهد منابع بانک‌ها صرف اعطای تسهیلات خرد به مردم و کسب‌وکارهای کوچک شود. اجرای سیاست‌های پولی: بانک مرکزی با خرید و فروش اوراق مشارکت در بازار باز عملیات بازار باز یا Open Market Operation نرخ بهره بین‌بانکی را تنظیم می‌کند. این ابزار به سیاست‌گذار پولی قدرت می‌دهد تا جریان پول در اقتصاد را مدیریت کند. تاریخچه اوراق مشارکت در ایران تاریخچه اوراق بهادار در ایران مسیری طولانی و پرفراز و نشیب را طی کرده است تا به شکل امروزی خود برسد. برای اینکه بدانیم ریشه اوراق مشارکت چیست باید به دهه سی شمسی بازگردیم. دهه ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰: دوران اوراق قرضه و اسناد خزانه در سال‌های قبل از انقلاب اسلامی و از دهه سی شمسی دولت برای تامین کسری بودجه و اجرای پروژه‌های عمرانی از ابزاری به نام اوراق قرضه یا اسناد خزانه استفاده می‌کرد. اولین بار در سال ۱۳۳۰ و در زمان دولت دکتر مصدق اوراق قرضه ملی برای جبران کسری بودجه ناشی از تحریم‌های نفتی منتشر شد. در دهه‌های چهل و پنجاه نیز انتشار اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه امری رایج بود. این اوراق مبتنی بر بهره ثابت بودند و ساختاری ربوی داشتند که پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به دلیل مغایرت با قوانین شرع اسلام منسوخ و انتشار آن‌ها متوقف شد. دهه ۱۳۷۰: تولد دوباره با نام اوراق مشارکت پس از پایان جنگ تحمیلی و شروع دوران سازندگی نیاز شدیدی به منابع مالی برای بازسازی کشور احساس می‌شد. دولت وقت به دنبال راهکاری بود که هم شرعی باشد و هم بتواند نقدینگی جامعه را جذب کند. در سال ۱۳۷۳ شهرداری تهران به مدیریت غلامحسین کرباسچی برای اولین بار طرح انتشار اوراق مشارکت را برای نوسازی بافت فرسوده منطقه نواب تهران پیشنهاد داد. این اوراق با تایید بانک مرکزی و فقها منتشر شد و با استقبال بی‌نظیر مردم مواجه شد. پروژه بزرگراه نواب صفوی اولین پروژه بزرگی بود که با این ابزار تامین مالی شد. موفقیت این طرح باعث شد تا مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۶ قانون نحوه انتشار اوراق مشارکت را تصویب کند و رسماً به این ابزار وجاهت قانونی ببخشد. دهه ۱۳۸۰: توسعه در نفت و گاز در دهه هشتاد استفاده از اوراق مشارکت گسترش یافت و وزارت نفت وارد میدان شد. پروژه‌های عظیم پارس جنوبی که نیاز به سرمایه‌گذاری‌های میلیارد دلاری داشتند از طریق انتشار اوراق مشارکت ارزی و ریالی تامین مالی شدند. در این دهه مردم با مفهوم خرید اوراق مشارکت به عنوان یک سرمایه‌گذاری مطمئن خو گرفتند و صف‌های طولانی در بانک‌ها برای خرید این اوراق تشکیل می‌شد. دهه ۱۳۹۰ تا امروز: ورود به بازار سرمایه در دهه نود با توسعه بازار سرمایه و سیستم‌های الکترونیکی شکل سنتی اوراق تغییر کرد. اوراق از حالت کاغذی و بی‌نام خارج شدند و در فرابورس پذیرش شدند. اکنون تمامی معاملات به صورت آنلاین انجام می‌شود و دیگر نیازی به مراجعه فیزیکی به بانک نیست. امروزه پروژه‌های متنوعی از توسعه میادین نفتی غرب کارون گرفته تا خطوط متروی کلان‌شهرها همگی با تکیه بر این ابزار پیش می‌روند و اوراق مشارکت چیست به سوالی کلیدی برای هر سرمایه‌گذار بورسی تبدیل شده است. سازوکار اوراق مشارکت چگونه است؟ فرآیند انتشار تا بازپرداخت اوراق مشارکت یک چرخه دقیق و نظارت شده است. این سازوکار تضمین می‌کند که حقوق سرمایه‌گذاران حفظ شود. ارائه طرح توجیهی: ابتدا ناشر وزارتخانه یا شرکت طرح اقتصادی خود را آماده می‌کند. این طرح باید دارای توجیه فنی و اقتصادی باشد یعنی پیش‌بینی شود که پروژه سودآور است. اخذ مجوزهای قانونی: طرح به بانک مرکزی و سازمان بورس ارائه می‌شود. این نهادها بررسی می‌کنند که آیا ناشر توانایی اجرای پروژه را دارد و آیا طرح منطبق با قوانین اوراق مشارکت می‌باشد یا خیر. پس از تایید مجوز انتشار صادر می‌شود. تعیین ارکان انتشار: ناشر: کسی که اوراق را صادر می‌کند و مسئول اجرای پروژه است. ضامن: نهادی معتبر معمولاً بانک یا دولت که بازپرداخت اصل و سود را تضمین می‌کند. این رکن مهم‌ترین بخش برای امنیت سرمایه گذاری در اوراق مشارکت است. امین: شخص حقوقی حسابرس که بر نحوه خرج کردن پول‌ها نظارت می‌کند تا مطمئن شود منابع صرفاً در پروژه معرفی شده هزینه می‌شوند. عامل: بانکی که وظیفه دریافت پول از مردم و پرداخت سودهای دوره‌ای را بر عهده دارد. در اوراق بورسی شرکت سپرده‌گذاری مرکزی نقش تسویه وجوه را دارد. پذیره‌نویسی عمومی: در این مرحله اوراق از طریق شبکه بانکی یا بازار بورس به عموم مردم عرضه می‌شود. مردم با خرید اوراق مشارکت نقدینگی لازم را در اختیار ناشر قرار می‌دهند. معاملات ثانویه: پس از پایان پذیره‌نویسی اوراق در بازار ثانویه بورس قابل خرید و فروش می‌شوند. کسانی که به پول نیاز دارند می‌توانند با فروش اوراق مشارکت خود سرمایه‌شان را نقد کنند. پرداخت سود و تسویه نهایی: در فواصل زمانی مشخص سود علی‌الحساب پرداخت می‌شود و در سررسید نهایی اصل پول به همراه آخرین سود و مابه‌التفاوت احتمالی سود قطعی به حساب دارندگان واریز می‌شود. انواع اوراق مشارکت این اوراق بر اساس نهاد صادرکننده و نوع پروژه به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. شناخت انواع اوراق مشارکت به سرمایه‌گذار کمک می‌کند تا ریسک و بازده مورد نظر خود را تنظیم کند. اوراق مشارکت دولتی این اوراق توسط دولت یا وزارتخانه‌ها منتشر می‌شوند. هدف از انتشار آن‌ها تامین مالی پروژه‌های ملی مانند سدسازی راه‌سازی یا توسعه میادین گازی است. اعتبار این اوراق بسیار بالاست زیرا بازپرداخت آن‌ها توسط خزانه دولت یا سازمان برنامه و بودجه تضمین می‌شود. وقتی صحبت از اینکه امن‌ترین اوراق مشارکت چیست می‌شود معمولاً اوراق دولتی در صدر لیست قرار می‌گیرند. سود این اوراق معمولاً معاف از مالیات است و ریسک نکول در آن‌ها تقریبا وجود ندارد. طرح‌های توسعه‌ای وزارت نیرو مانند ساخت سد گتوند یا نیروگاه‌های سیکل ترکیبی اغلب از طریق اوراق دولتی تامین مالی شده‌اند. در پاسخ به اینکه امن‌ترین اوراق مشارکت چیست همیشه نام اوراق دولتی می‌درخشد. اوراق مشارکت شرکتی شرکت‌های بزرگ تولیدی و صنعتی که در بورس پذیرفته شده‌اند نیز می‌توانند برای توسعه خطوط تولید خود اقدام به انتشار اوراق کنند. سود این اوراق معمولاً کمی بالاتر از اوراق دولتی است تا جذابیت لازم برای جذب سرمایه‌گذار را داشته باشد. در بررسی انواع اوراق مشارکت باید دقت کرد که ضامن این اوراق چه کسی است. معمولاً بانک‌های معتبر یا خود شرکت با وثیقه گذاشتن دارایی‌هایش بازپرداخت را تضمین می‌کنند. شرکت‌های پتروشیمی مانند هلدینگ خلیج فارس برای ساخت واحدهای جدید الفین یا شرکت‌های خودروسازی برای راه‌اندازی خطوط تولید جدید از این روش استفاده می‌کنند. بهترین اوراق مشارکت شرکتی آن‌هایی هستند که ضامن بانکی معتبر دارند. اوراق مشارکت عمرانی این دسته از اوراق به طور خاص برای پروژه‌های عمرانی و زیرساختی کشور استفاده می‌شوند. ماهیت آن‌ها بسیار شبیه به اوراق دولتی است اما تمرکز صرفاً بر روی ساخت و ساز و توسعه فیزیکی کشور است. سرمایه گذاری در اوراق مشارکت عمرانی علاوه بر سود مالی نوعی مشارکت در آبادانی کشور نیز محسوب می‌شود.تکمیل آزادراه تهران-شمال یا توسعه فرودگاه امام خمینی از جمله پروژه‌هایی هستند که با مشارکت مردم و از طریق این اوراق پیش رفته‌اند. خرید اوراق مشارکت عمرانی نوعی مشارکت مستقیم در آبادانی کشور است. اوراق مشارکت شهرداری شهرداری‌های کلان‌شهرها مانند تهران مشهد و اصفهان برای اجرای پروژه‌های شهری مثل ساخت مترو تونل‌های شهری یا نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی اقدام به انتشار اوراق می‌کنند. این اوراق معمولاً توسط بانک عامل تضمین می‌شوند. یکی از نکات مهم در خرید اوراق مشارکت شهرداری توجه به نرخ سود و نحوه پرداخت آن است که اغلب ماهانه یا سه ماهه است.خط ۶ و ۷ متروی تهران خط ۲ قطار شهری مشهد و پروژه‌های قطار شهری اصفهان و تبریز همگی نمونه‌های بارز استفاده از اوراق مشارکت شهرداری هستند. سود این اوراق معمولاً هر سه ماه یک‌بار پرداخت می‌شود. اوراق مشارکت ارزی این نوع اوراق برای جذب سرمایه‌های ارزی ایرانیان خارج از کشور یا سرمایه‌گذاران داخلی که دارایی ارزی دارند منتشر می‌شود. بازپرداخت اصل و سود این اوراق نیز به صورت ارزی دلار یا یورو انجام می‌شود. در پاسخ به اینکه کاربرد ارزی اوراق مشارکت چیست باید گفت که این اوراق برای تامین مالی پروژه‌های نفتی و گازی که درآمد ارزی دارند بسیار مناسب است. فازهای مختلف پارس جنوبی که نیاز به تجهیزات خارجی و پیمانکاران بین‌المللی داشتند از طریق اوراق مشارکت ارزی تامین مالی شدند. دانستن اینکه کاربرد ارزی اوراق مشارکت چیست برای سرمایه‌گذاران بین‌المللی اهمیت دارد. ویژگی های اصلی اوراق مشارکت هر ابزار مالی مشخصات فنی خاص خود را دارد که آن را از سایرین متمایز می‌کند. ویژگی‌های کلیدی این اوراق عبارتند از: مالکیت مشاع: دارنده اوراق بستانکار نیست بلکه شریک است. او در بخشی از دارایی‌های فیزیکی پروژه سهم دارد هرچند که در مدیریت آن دخالتی نمی‌کند. سود علی‌الحساب و قطعی: سود پرداختی در طول دوره علی‌الحساب است. یعنی حداقل سودی که ناشر متعهد به پرداخت آن است. محاسبه سود قطعی در پایان پروژه انجام می‌شود. این ویژگی دقیقاً مرز بین ربا و اوراق مشارکت را مشخص می‌کند. بی‌نام بودن: اکثر اوراق مشارکت بی‌نام هستند و قابلیت داد و ستد دارند. البته در سیستم بورس مالکیت به کد ملی فرد گره می‌خورد اما ماهیت سند به گونه‌ای است که به راحتی قابل انتقال است. معافیت مالیاتی: طبق قانون مالیات‌های مستقیم سود حاصل از سرمایه گذاری در اوراق مشارکت از پرداخت مالیات معاف است. این ویژگی جذابیت بازدهی آن را نسبت به سایر بازارها به شدت افزایش می‌دهد. قابلیت بازخرید قبل از سررسید: این ویژگی نقدشوندگی اوراق را تضمین می‌کند. شما می‌توانید هر زمان که اراده کنید اقدام به فروش اوراق مشارکت در بازار کنید و پول خود را دریافت نمایید. نحوه پرداخت سود در اوراق مشارکت نظم در پرداخت سود یکی از جذابیت‌های اصلی این اوراق است. هنگام انتشار ناشر اعلام می‌کند که سودها در چه مقاطعی پرداخت می‌شوند. این مقاطع معمولاً ماهانه یا سه ماهه هستند. فرآیند پرداخت کاملاً مکانیزه است. شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه در پایان هر دوره لیست دارندگان اوراق را استخراج کرده و مبلغ سود را به شماره شبای ثبت شده آن‌ها در سامانه سجام واریز می‌کند. نکته مهم این است که سود این اوراق روزشمار است. یعنی اگر شما حتی ۱۰ روز هم مالک اوراق باشید سود همان ۱۰ روز به شما تعلق می‌گیرد. هنگام فروش اوراق مشارکت در بازار خریدار جدید علاوه بر قیمت اصل اوراق باید سود روزهای سپری شده از آخرین پرداخت سود را نیز به فروشنده بپردازد. این مکانیزم دقیق تضمین می‌کند که هیچ حقی از کسی ضایع نشود. برای کسانی که جریان درآمدی ثابت می‌خواهند درک اینکه نحوه سوددهی اوراق مشارکت چیست بسیار حیاتی است. سود پرداختی علی‌الحساب است. یعنی ناشر تضمین می‌کند که مثلاً ۲۰ درصد سود سالانه به شما بدهد. اما اگر پروژه بسیار موفق باشد و سود ۳۰ درصد محقق شود در پایان دوره تسویه نهایی انجام شده و ۱۰ درصد باقی‌مانده هم پرداخت می‌شود. البته در عمل اکثر اوراق همان سود تضمین شده را پرداخت می‌کنند. برای کسانی که می‌پرسند مزیت جریان نقدی اوراق مشارکت چیست باید گفت که دریافت سود منظم مانند دریافت حقوق ماهانه است که می‌تواند برای تامین مخارج زندگی استفاده شود. این ویژگی برای بازنشستگان که به دنبال جریان نقدینگی ثابت هستند سرمایه گذاری در اوراق مشارکت را جذاب می‌کند. تضمین اوراق مشارکت رکن ضامن ستون فقرات اعتماد در بازار اوراق مشارکت است. بدون وجود ضامن ریسک سرمایه‌گذاری بسیار بالا می‌رفت. ضامن متعهد می‌شود که در صورت ناتوانی ناشر در پرداخت سود یا اصل پول تمامی بدهی‌ها را پرداخت کند. در اوراق دولتی دولت جمهوری اسلامی ایران ضامن است. این یعنی نکول اوراق تنها در صورت ورشکستگی کامل کشور ممکن است که عملاً غیرمحتمل است. در اوراق شرکتی و شهرداری معمولاً بانک‌های بزرگ تجاری مثل بانک ملی صادرات یا ملت ضمانت را بر عهده می‌گیرند. در برخی موارد نیز سهام شرکت یا دارایی‌های فیزیکی پروژه به عنوان وثیقه نزد امین قرار می‌گیرد. هنگام بررسی بهترین اوراق مشارکت حتماً باید به اعتبار ضامن توجه کرد. یک ضامن قدرتمند خیال سرمایه‌گذار را از بابت اصل و فرع سرمایه راحت می‌کند. تفاوت اوراق مشارکت و اوراق مشتقه بسیاری از افراد تازه وارد بازار سرمایه ممکن است این دو ابزار را با هم اشتباه بگیرند. اما تفاوت بنیادین بین آن‌ها وجود دارد. اوراق مشارکت ابزار تامین مالی و بدهی است و دارنده آن سود ثابت دریافت می‌کند. اما اوراق مشتقه مانند قراردادهای آتی و اختیار معامله ابزارهایی هستند که ارزششان از یک دارایی دیگر مثل زعفران طلا یا سهام گرفته می‌شود و برای پوشش ریسک یا نوسان‌گیری استفاده می‌شوند. در اوراق مشتقه سودی تضمین شده وجود ندارد و ریسک بسیار بالایی حاکم است. ممکن است شما کل سرمایه خود را در اوراق مشتقه از دست بدهید. اما در سرمایه گذاری در اوراق مشارکت اصل پول شما محفوظ است. اگر بپرسید تفاوت ریسک این دو با اوراق مشارکت چیست باید گفت که اوراق مشارکت در سمت امن طیف و اوراق مشتقه در سمت پرخطر طیف سرمایه‌گذاری قرار دارند. انواع اوراق مشارکت برای افراد محتاط طراحی شده‌اند در حالی که مشتقات مخصوص معامله‌گران حرفه‌ای و ریسک‌پذیر است. جدول زیر به مقایسه اوراق مشارکت و اوراق مشتقه می پردازد: ویژگی اوراق مشارکت اوراق مشتقه (آتی و اختیار معامله) ماهیت ابزار بدهی و مالکیت مشاع ابزار مدیریت ریسک و سفته‌بازی ریسک بسیار کم (نزدیک به صفر) بسیار زیاد (احتمال زیان سنگین) سود ثابت و تضمین شده نامشخص و وابسته به نوسان بازار هدف سرمایه‌گذار دریافت سود دوره‌ای و حفظ اصل پول نوسان‌گیری یا پوشش ریسک سررسید بلندمدت (چند ساله) کوتاه‌مدت (چند ماهه) نیاز به تحلیل کم نیاز به تحلیل تکنیکال و فاندامنتال پیچیده همانطور که می‌بینید سرمایه گذاری در اوراق مشارکت برای حفظ آرامش و ثروت است در حالی که مشتقات میدانی پر از تنش و هیجان برای حرفه‌ای‌هاست. نحوه خرید اوراق مشارکت برای خرید این اوراق دو راه اصلی وجود دارد. روش سنتی مراجعه به شعب بانک‌های عامل است. زمانی که اطلاعیه پذیره‌نویسی منتشر می‌شود می‌توان با کارت ملی به بانک مراجعه کرد و اوراق را خرید. اما روش مدرن و راحت‌تر استفاده از بازار سرمایه است. امروزه اکثر اوراق در فرابورس پذیرش شده‌اند. خرید این اوراق در دنیای امروز بسیار ساده شده است. اگر می‌پرسید مراحل خرید اوراق مشارکت چیست در اینجا قدم به قدم توضیح می‌دهیم: دریافت کد بورسی: اولین قدم ثبت نام در سامانه سجام و احراز هویت است تا یک کد بورسی منحصر به فرد دریافت کنید. انتخاب کارگزاری: باید در یکی از کارگزاری‌های بورس که دارای مجوز هستند ثبت نام کنید تا به سامانه معاملاتی آنلاین دسترسی داشته باشید. جستجوی نماد: وارد پنل معاملاتی خود شوید. در قسمت جستجو باید نماد اوراق را پیدا کنید. نمادهای اوراق مشارکت معمولاً با نام پروژه یا ناشر شروع می‌شوند و یک عدد که نشان‌دهنده تاریخ سررسید است در ادامه دارند. برای مثال "مشارکت ملی". بررسی اطلاعات تابلو: قبل از خرید به حجم عرضه قیمت پایانی و نرخ سود موثر اوراق در تابلوی معاملات دقت کنید. ثبت سفارش: تعداد برگه‌هایی که می‌خواهید بخرید را وارد کنید. قیمت را معمولاً در محدوده قیمت بازار یا قیمت اسمی تعیین کنید و دکمه خرید را بزنید. دریافت سود: پس از خرید اوراق به پرتفوی شما اضافه می‌شود و سودهای دوره‌ای به صورت خودکار به حساب بانکی سجامی شما واریز خواهد شد. برای روش سنتی و غیربورسی نیز باید منتظر اطلاعیه بانک مرکزی باشید و در زمان مقرر با مدارک هویتی به شعبه بانک عامل مراجعه کنید. اما روش بورسی به دلیل سهولت در فروش اوراق مشارکت بسیار محبوب‌تر است. مدارک لازم برای اوراق مشارکت اگر قصد مراجعه حضوری به بانک را دارید باید اصل و کپی کارت ملی و شناسنامه را همراه داشته باشید. همچنین باید مبلغ مورد نظر را در حساب خود داشته باشید. اما برای خرید آنلاین تنها نیاز به داشتن کد بورسی فعال و دسترسی به سامانه معاملاتی دارید. ثبت نام در سامانه سجام برای احراز هویت و دریافت سود الزامی است. بدون سجام سودی به حساب شما واریز نخواهد شد. پس پیش‌نیاز اصلی سرمایه گذاری در اوراق مشارکت در عصر جدید داشتن هویت بورسی کامل است. اوراق مشارکت در بازار سرمایه ایران چگونه معامله می شود؟ معاملات این اوراق در بازاری به نام بازار ابزارهای نوین مالی در فرابورس انجام می‌شود. این بازار دارای دامنه نوسان محدودتری نسبت به سهام است تا از هیجانات کاذب جلوگیری شود. قیمت اسمی هر ورقه صد هزار تومان است. نکته تکنیکی این است که قیمت اوراق در بازار بر اساس نرخ بازده تا سررسید یا همان YTM تعیین می‌شود. اگر نرخ سود بانکی کاهش یابد تقاضا برای خرید اوراق مشارکت که سود بالاتری دارند زیاد می‌شود و قیمت هر برگه ممکن است به ۱۰۱ هزار تومان یا بیشتر برسد. برعکس اگر بانک‌ها سود سپرده را بالا ببرند قیمت اوراق ممکن است به زیر ۱۰۰ هزار تومان کاهش یابد تا بازدهی آن برای خریدار جدید جذاب شود. این مکانیزم عرضه و تقاضا باعث می‌شود که نقدشوندگی بازار تضمین شود. بازارگردان‌ها نهادهای مالی مسئول هستند که همیشه سفارش خرید و فروش را در سیستم باز نگه می‌دارند تا هیچ‌کس برای فروش اوراق مشارکت خود معطل نماند. مزایای اوراق مشارکت این ابزار به دلیل ماهیت امن خود مزایای فراوانی برای سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی دارد. وجود ضامن دولتی یا بانکی ریسک نکول را از بین می‌برد. برای کسانی که از ریسک می‌ترسند دانستن اینکه امنیت اوراق مشارکت چیست آرامش‌بخش است. دریافت سود ماهانه مانند یک حقوق دوم عمل می‌کند و برای پوشش هزینه‌های جاری زندگی عالی است. برخلاف مسکن یا زمین که فروششان ماه‌ها طول می‌کشد شما می‌توانید در چند ثانیه اقدام به فروش اوراق مشارکت کنید و پولتان را نقد کنید. این اوراق جزو معتبرترین وثایق بانکی هستند. می‌توانید آن‌ها را وثیقه بگذارید و وام دریافت کنید بدون اینکه نیاز به ضامن کسر از حقوق داشته باشید. تنوع در انواع اوراق مشارکت به شما اجازه می‌دهد متناسب با افق زمانی خود (یک تا چهار ساله) سرمایه‌گذاری کنید. ریسک های سرمایه گذاری در اوراق مشارکت هیچ سرمایه‌گذاری بدون ریسک نیست حتی اوراق مشارکت. شناخت این ریسک‌ها به شما کمک می‌کند واقع‌بینانه تصمیم بگیرید. اگر تورم کشور ۴۰ درصد باشد و سود اوراق ۲۰ درصد باشد شما عملاً ۲۰ درصد از قدرت خرید خود را در سال از دست می‌دهید. این بزرگترین دشمن اوراق با درآمد ثابت است. تغییر سیاست‌های بانک مرکزی می‌تواند جذابیت اوراق فعلی شما را کم کند. اگر نرخ بهره بالا برود قیمت بازاری اوراق شما پایین می‌آید و اگر مجبور به فروش اوراق مشارکت قبل از سررسید باشید ضرر خواهید کرد. هرچند اکثر اوراق بازارگردان دارند اما در برخی اوراق کوچک ممکن است صف فروش ایجاد شود و نقد کردن پول کمی زمان‌بر شود. با سرمایه گذاری در اوراق مشارکت شما شانس کسب سودهای کلان از بازارهای پرریسک مثل سهام یا ارز دیجیتال را از دست می‌دهید. اوراق مشارکت برای چه کسانی مناسب است؟ این اوراق برای همه افراد مناسب نیست. کسانی که به دنبال سودهای کلان و یک‌شبه هستند نباید سمت این بازار بیایند. سرمایه گذاری در اوراق مشارکت برای افراد ریسک‌گریز بسیار مناسب است. بازنشستگانی که نمی‌خواهند اصل سرمایه پاداش پایان خدمت خود را به خطر بیندازند مشتریان اصلی این اوراق هستند. همچنین برای کسانی که قصد دارند سبد سرمایه‌گذاری خود را متعادل کنند مناسب است. اصول مدیریت سرمایه می‌گوید که بخشی از پول باید در دارایی‌های امن باشد. صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکت‌های بیمه و هلدینگ‌های مالی نیز بخش بزرگی از دارایی‌های خود را به خرید اوراق مشارکت اختصاص می‌دهند تا تعهدات خود را پوشش دهند. اگر فردی هستید که استرس نوسانات بورس را تحمل نمی‌کنید و می‌پرسید بهترین بازار برای من کجاست پاسخ این است که بازار بدهی و اوراق مشارکت خانه امن شماست. دانستن اینکه مخاطب هدف اوراق مشارکت چیست به مشاوران مالی کمک می‌کند تا پیشنهادات درستی ارائه دهند. مثال عددی از خرید اوراق مشارکت بیایید با یک مثال واقعی ریاضیات این سرمایه‌گذاری را شفاف کنیم. فرض کنید آقای الف مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان دارد و می‌خواهد در اوراقی با نرخ سود اسمی ۱۸ درصد سالانه سرمایه‌گذاری کند. سود سالانه برابر است با: $500,000,000 \times 18\% = 90,000,000$ تومان. اگر پرداخت سود ماهانه باشد آقای الف هر ماه مبلغ: $90,000,000 \div 12 = 7,500,000$ تومان دریافت می‌کند. حالا فرض کنید آقای الف این اوراق را از بورس با قیمت ۹۸ هزار تومان خریده است در حالی که قیمت اسمی ۱۰۰ هزار تومان است. او در واقع ۲ درصد ارزان‌تر خریده است. در تاریخ سررسید ناشر به او ۱۰۰ هزار تومان بابت هر برگه می‌دهد. بنابراین علاوه بر سود ۱۸ درصد او ۲ درصد سود سرمایه‌ای (Capital Gain) هم کسب می‌کند. این یعنی بازدهی کل او حدود ۲۰ درصد خواهد شد. این محاسبات نشان می‌دهد که سود پنهان اوراق مشارکت چیست و چگونه خرید زیر قیمت اسمی می‌تواند بازدهی را جذاب‌تر کند. مقایسه اوراق مشارکت با سپرده بانکی بسیاری از افراد بین گذاشتن پول در بانک و خرید اوراق مردد هستند. بهترین اوراق مشارکت معمولاً سودی معادل یا کمی بالاتر از سپرده‌های بانکی دارند. تفاوت اصلی در جریمه برداشت است. اگر شما سپرده یکساله بانکی داشته باشید و وسط سال پولتان را بخواهید بانک نرخ سود را شکسته و جریمه کسر می‌کند. اما در اوراق مشارکت بورسی جریمه‌ای وجود ندارد. شما می‌توانید اوراق را به قیمت روز بفروشید. همچنین سود اوراق مشارکت روزشمار است و اگر حتی چند روز اوراق را نگه دارید سود آن چند روز را دریافت می‌کنید. از نظر امنیت هر دو تقریباً در یک سطح هستند. اما از نظر انعطاف‌پذیری اوراق مشارکت برتری دارند. اگر بپرسید تفاوت کلیدی نقدشوندگی بانک و اوراق مشارکت چیست باید گفت که اوراق مشارکت دسترسی سریع‌تر و کم‌هزینه‌تری به پول نقد در مواقع اضطراری فراهم می‌کنند.  جدول مقایسه جامع اوراق مشارکت و سپرده بانکی: ویژگی اوراق مشارکت (بورسی) سپرده بلندمدت بانکی نرخ سود معمولاً ۱ تا ۲ درصد بالاتر از بانک نرخ مصوب شورای پول و اعتبار نقدشوندگی بسیار بالا (فروش در لحظه) متوسط (نیاز به مراجعه و بستن حساب) جریمه برداشت ندارد (فروش به نرخ روز بازار) دارد (نرخ شکست سود اعمال می‌شود) محاسبه سود روزشمار ماه شمار (معمولاً بر اساس کمترین مانده) قابلیت انتقال قابل معامله در بازار ثانویه غیرقابل انتقال به غیر نوسان قیمت دارد (ممکن است سود یا زیان سرمایه‌ای داشته باشد) ندارد (اصل پول ثابت است) بزرگترین مزیت سرمایه گذاری در اوراق مشارکت نسبت به بانک نبود نرخ شکست است. در بانک اگر سپرده یک‌ساله را در ماه ششم ببندید سود شما به نرخ کوتاه‌مدت کاهش می‌یابد و جریمه می‌شوید. اما در فروش اوراق مشارکت شما سود روزهای نگهداری را تمام و کمال دریافت می‌کنید و جریمه‌ای بابت برداشت زودهنگام نمی‌پردازید. همین ویژگی اوراق را به گزینه‌ای منعطف‌تر تبدیل کرده است. نتیجه گیری در این مقاله بررسی کردیم که اوراق مشارکت چیست و چه نقشی در اقتصاد و سبد سرمایه‌گذاری افراد دارد. مرور کردیم که این اوراق با پشتوانه پروژه‌های ملی و ضمانت‌های قوی یکی از امن‌ترین پناهگاه‌های مالی در ایران هستند. با انواع اوراق مشارکت از دولتی تا شهرداری آشنا شدیم و مکانیسم دقیق پرداخت سود و خرید و فروش آن‌ها را یاد گرفتیم. همچنین در مقایسه‌ها دیدیم که چرا سرمایه گذاری در اوراق مشارکت به دلیل نقدشوندگی بالا و عدم جریمه برداشت نسبت به سپرده بانکی برتری دارد. اگرچه ریسک تورم همواره وجود دارد اما برای بخش کم‌ریسک پورتفوی شما خرید اوراق مشارکت انتخابی هوشمندانه است. در نهایت برای انتخاب بهترین اوراق مشارکت همواره به نرخ بازده تا سررسید و اعتبار ضامن توجه کنید و به یاد داشته باشید که این بازار برای حفظ ثروت است نه ثروتمند شدن سریع. ## Specifications & Data - **Topic Category:** اوراق مشارکت ## Frequently Asked Questions (FAQ) ### Q: آیا خرید اوراق مشارکت ریسک زیادی دارد؟ > A: خیر این اوراق جزو دارایی‌های بدون ریسک یا Risk-Free طبقه‌بندی می‌شوند. ضمانت پرداخت اصل و سود توسط دولت یا بانک‌ها باعث می‌شود ریسک نکول از بین برود. تنها ریسکی که متوجه سرمایه‌گذار است ریسک سیستماتیک تورم است که بر تمام وجوه نقد اثر می‌گذارد. ### Q: آیا خرید اوراق مشارکت نیاز به کد بورسی دارد؟ > A: برای اوراق مدرن و بورسی بله داشتن کد بورسی و سجام ضروری است. هرچند در گذشته اوراق کاغذی بدون کد بورسی معامله می‌شد اما امروزه برای دسترسی به بازار بزرگ فرابورس و بهره‌مندی از تنوع انواع اوراق مشارکت و قابلیت نقدشوندگی آنلاین باید حتماً کد بورسی داشته باشید. این کد هویت مالی شماست. ### Q: بهترین نوع اوراق مشارکت کدام است؟ > A: اوراق مشارکت دولتی و اوراق شرکتی با ضامن بانکی معتبر بهترین گزینه‌ها هستند. بهترین اوراق مشارکت آن است که ترکیبی از بالاترین نرخ سود موثر YTM و بالاترین نقدشوندگی را داشته باشد. معمولاً اوراق دولتی به دلیل معافیت‌های کامل و ضمانت خزانه گزینه‌ای بی‌رقیب برای افراد بسیار محتاط محسوب می‌شوند.